Olaf van Kooten (Zen aan de Amstel) over stilte

Stilte is iets kostbaars geworden. Nergens in Nederland kun je nog rondlopen zonder voortdurend verkeer op de achtergrond te horen. Aangename geluiden worden afgewisseld met onaangename geluiden. Soms sluiten we al die geluiden buiten door oordopjes in te doen en dan naar zelfgekozen muziek te luisteren. Als er in een conversatie een stilte valt kan dat ongemakkelijk aanvoelen. En sommige mensen vrezen de stilte. Bijna alle religieuze/spirituele stromingen in de wereld koesteren stilte als beoefening. Het Boeddhisme is hier geen uitzondering in.

Als we als groep bij elkaar komen dan schieten de sociale gewoonte patronen in ons omhoog. We knikken naar elkaar, we glimlachen en we proberen de ‘juiste’ dingen te zeggen. Allemaal dingen die we als kind al geleerd hebben om sociaal aanvaardbaar te worden. De Boeddhistische beoefening is er op gericht om de gewoonte patronen te doorbreken, teneinde de volledige mens achter die patronen te leren ontdekken. Een essentieel onderdeel voor die beoefening is het bewaren van de stilte. Niet om helemaal niets meer te horen (dan zou je gewoon oordopjes in kunnen doen), maar om de ruimte te scheppen in ons zodat wij kunnen onderzoeken. Vragen als ‘wie ben ik?’ of ‘wie is de ander?’ komen in de stilte op en vinden woordeloze antwoorden.

We gunnen die stilte aan elkaar. Soms vergeet iemand de stilte en spreekt. De anderen helpen die persoon dan door stil te blijven. Maar aan het eind van de retraite ontdekken de mensen dat ze intiem zijn geworden met de anderen op een manier die ze nog niet kenden. Je ontdekt dan dat woorden vaak gebruikt worden om iets in jezelf te vermijden. En dat zit in de weg om echt verbinding te ervaren. Door de stilte in te gaan leren we ons op een nieuwe manier te verbinden met de wereld om ons heen. Daarin kunnen vreugde, compassie en evenwichtigheid in ons groeien. Maar de behoefte in ons om toch de ander te vertellen wat we ervaren en vooral weten, is groot. Niet toe te geven aan die behoefte is in het begin ongemakkelijk. Maar ik moet dan denken aan een uitspraak van Mark Twain:

The truth will set you free, but first it will make you uncomfortable!

Laten we elkaar de stilte geven en wellicht helpt het gesprek dat moeder Theresa had met een jonge journaliste:

Journaliste: “Moeder Theresa, wat doet U als U bidt?”
Moeder Theresa: “Ik luister.”
J: “Waar luistert u dan naar?”
MT: “Naar God”
J: “Wat zegt hij dan?”
MT: “Ik denk dat hij ook luistert.”